بزرگداشت حافظ

خاک ایران زمین از دیرباز تا به امروز، اندیشمندان، شاعران و علمای بسیاری را پرورانده و حتا پس از مرگ نیز آنها را در آغوش کشیده است. هر یک از این بزرگان، آثاری بی مثال را از خود به جای گذاشته و آوازه شان حتا به فراتر از مرزها هم رسیده و شهرتی جهانی پیدا کرده اند. یکی از نام آشنا ترین این انسان های کم نظیر، حافظ است که شنیدن نامش برای همه ساکنان این سرزمین، یادآور عشق و عرفان و فرهنگ و ادب است و حس غرور را به بند بند وجودمان منتقل می کند.
این شاعر پرآوازه، همان کسی است که در بسیاری از اوقات برای دانستن حال و احوال مان، دیوانش را می گشاییم و شرح اوضاع روزگارمان را از او می خواهیم. شاید به نظر خودمان هیچ پاسخی از این اشعار دریافت نمی کنیم اما جلای روح و جانمان باعث می شود بارها و بارها این کار را تکرار کنیم و حتا در کهن ترین مراسم مان، همچون شب یلدا و نوروز، اشعار این شاعر را جزیی جدایی نشدنی بپنداریم.
امروز، بیستم مهر ماه، روز بزرگداشت حافظ است؛ شاعری گرانقدر که هر چقدر غبار کهنه‌گی بر اشعارش بنشیند باز هم در قلب فرهنگ و ادبیات این سرزمین جایگاهی والا دارد و گذر سال ها نمی تواند ذره ای از ارزش آن کم کند. به بهانه این روز می خواهیم آشنایی کوتاهی با این مرد بزرگ داشته باشیم و از برنامه های بزرگداشت وی بیشتر بدانیم.
در سال ۱۳۷۵ بود که اختصاص روزی از سال به حافظ و سعدی توسط کوروش کمالی سروستانی، پژوهشگر، زبان‌شناس و نویسنده آثار ادبی، مطرح شد. وی در آن زمان، ریاست بنیاد فارس شناسی را بر عهده داشت و برنامه هایی برای توسعه فرهنگی استان در نظر گرفته بود. پس از در میان گذاشتن این ایده با جمعی از ادیبان آن زمان، در نهایت در سال ۱۳۷۶، روز اول اردیبهشت ماه به سعدی و بیستم مهرماه به حافظ اختصاص یافت. این در حالی بود که پیش از این تصمیم، هیچ روزی در ایران به عنوان یک روز فرهنگی و به نام شاعر یا نویسنده ای خاص نامگذاری نشده بود. هر کس به نحوی تلاش می کند تا یاد این شاعر را جاودانه نگاه دارد و توجه مردم را به این امر جلب کند. نباید یادمان برود که وجود چنین بزرگمردانی در تاریخ سرزمین مان، امری است که نمی توان به سادگی از آن گذشت و باید به درستی یاد و آثار آنها را حفظ کرد.
خواجه شمس الدین محمد شیرازی شاعر و حافظ قرآن، متخلص به حافظ و معروف به لسان الغیب از بزرگترین شاعران غزل سرای ایران و جهان به شمار می رود. خواجه شمس الدین محمدبن محمد حافظ شیرازی، از بزرگترین شاعران نغزگوی ادبیات فارسی است. حافظ در اوایل قرن هشتم ه‍.ق- حدود سال 727- در شیراز دیده به جهان گشود. پدرش بهاءالدین، بازرگان و مادرش اهل کازرون بود. پس از مرگ پدر، شمس الدین کوچک نزد مادرش ماند و در سنین نوجوانی به شغل نانوایی پرداخت. در همین دوران به کسب علم و دانش علاقه مند شد و به درس و مدرسه پرداخت. بعد از تحصیل علوم، زندگی او تغییر کرد و در جرگه طالبان علم درآمد و مجالس درس علمای بزرگ شیراز را درس کرد. او به تحقیق و مطالعه کتابهای بزرگان آن روزگار (از قبیل کشاف زمخشری، مطالع الانظار قاضی بیضاوی و مفتاح العلوم سکاکی و امثال آنها) پرداخت. همچنین در مجالس درس قوام الدین ابوالبقاء عبدالله بن محمود بن حسن اصفهانی شیرازی نیز حضور داشت.
شاعری که می تواند توجه غیر فارسی زبانان را نیز به خود جلب کند و به بهانه ای برای آشنایی آنها با زبان پارسی تبدیل شود، باید جایگاهی ویژه در قلب و جان مان داشته باشد و به خوبی از زحماتش قدردانی شود. شاید نامگذاری این روز برای همین باشد که نگاهی به تاریخ ادبیات خود داشته باشیم و بیشتر با یکی از مفاخر سرزمین مان آشنا شویم.
اطلاعات چندانی از خانواده و زندگی وی در دست نیست و اشعار حافظ می‌تواند تنها منبع موثق زندگی او باشد چرا که در آن مطالب اندکی از زندگی شخصی و خصوصی اش یافت می شود. بر اساس اشعار او و برخی منابع معتبر، وی در خانواده‌ای دارای سطح اقتصادی متوسط در جامعه زمان خویش به دنیا آمده و از آنجا که در نوجوانی قرآن را حفظ کرده، به حافظ شهرت یافته است.
حافظ در زمان حیاتش اشعار بسیاری را بیش‌تر به صورت غزل سرود و از خود کتابی را بر جای گذاشت که به دیوان غزلیات حافظ شهرت دارد. وی در سرودن اشعار و شیوه سخن پردازی از خواجوی کرمانی، شاعر بزرگ نیمه اول قرن هشتم، الهام گرفت و در نهایت به یکی از مهم ترین الگوها برای شاعران پس از خود تبدیل شد. در قرون هجدهم و نوزدهم میلادی بود که اشعار وی به زبان‌های اروپایی ترجمه شدند و نامش به محافل ادبی جهان غرب نیز راه پیدا کرد. در دنیای امروز بسیاری از ادیبان در سراسر جهان، نام حافظ را به خوبی می شناسند و در مطالعات شان از اشعار و نوشته های وی بهره بسیاری می برند.
در مورد روز سعدی که دلیل مشخص بود چرا که این شاعر بزرگ، گلستان و بوستان را در اردیبهشت ماه سروده و در ابتدای گلستان نیز از اردیبهشت یاد کرده است؛ اما در مورد اختصاص بیستم مهر ماه به روز حافظ دلایل خاصی وجود داشت؛ نخست آنکه امکان این نبود که هر دو روز حافظ و سعدی در فصل بهار باشد و آب و هوای نه چندان مناسب شیراز در دو فصل تابستان و زمستان هم این دو فصل را از گزینه ها حذف می کرد. به همین دلیل پاییز انتخاب شده چرا که آب و هوای شیراز در این فصل و به وی‍ژه مهر ماه شکلی بهاری به خود می گیرد.
تکرار زیاد کلمه مهر در اشعار حافظ نیز دلیل دیگری برای این انتخاب بود چرا که در دیوان این شاعر فقط خود کلمه مهر و بدون مشتقاتش حدود ۷۰ بار به کار رفته است. این کلمه به معانی مختلف از جمله محبت، خورشید و اشاره به جشن مهرگان نیز در این دیوان به چشم می خورد.
برای انتخاب روز، ۲۰ بهترین عدد بود چرا که به خوبی در یاد می ماند و می تواند یک ارزش گذاری برای شعر حافظ هم تلقی شود. از سوی دیگر در بیستم مهر ماه، مدت زمان قابل توجهی از آغاز به کار مدارس و دانشگاه ها گذشته و اذهان مردم مشغول اتفاقات شروع سال تحصیلی نمی باشد.
از آنجایی که آرامگاه حافظ در شیراز قرار دارد، این شهر در بیستم مهر ماه اصلی ترین میزبان حافظ دوستان است و برنامه های متنوعی برای آنها تدارک می بیند؛ که از میان آنها می توان به برگزاری شب شعر، نمایش و رونمایی از دیوان‌های شعر حافظ، گل افشانی آرامگاه حافظ، نورافشانی و ... اشاره کرد.
امسال بیست و یکمین دوره بزرگداشت حافظ از ۱۹ مهرماه با عنوان «شاهد قدسی» و با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، رییس سازمان میراث فرهنگی و استادان و پژوهشگران ادبیات فارسی در جوار آرامگاه این شاعر بزرگ برگزار می شود.
به مناسبت این روز، عضویت در کتابخانه‌های استان فارس رایگان است و بر اساس تصمیم اداره کل میراث فرهنگی استان فارس نیز بازدید از آرامگاه حافظیه در روز ۲۰ مهرماه هزینه ای در بر ندارد.
فارسی